ڤیژن پرێس
عێراق قۆناغێکی هەستیار بەڕێدەکات، حکومەت لە نێوان بەرداشی ڕازیکردنی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بۆ ڕاکێشانی وەبەرهێنەران و سەپاندنی سەروەریی دەوڵەت و ڕێگریکردن لە خراپتربوونی دۆخی ناوخۆ بەهۆی گرووپە چەکدارەکانەوە ماوەتەوە، حکومەت دەیەوێت سەرکەوتنەکەی پشت بە دانایی و پلانی ستراتیجی ببەستێت، دادگاو جوڵاندنی دۆسیەی گەندەڵیی وەک ئامرازێک لەبری زۆرەملێ بەکاردێنێت.
ململانێی نێوان حکومەتی عێراق و گرووپە چەکدارەکان لەسەر پرسی چەک داماڵین، هەروەها کاریگەرییەکانی ململانێی نێوان ئەمریکا و ئێران لەسەر سەقامگیریی وڵاتەکە، بووەتە گەورەترین تەحەدا لە بەردەم حکومەتەکەی عەلی زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عێراق.
هەڕەشە ئەمنی و ئابوورییەکان
بەشێک لە شیکەرەوە سەربازییەکان ئاماژەیان بەوە کردووە، گرووپە چەکدارەکان لە عێراق پلان بۆ سەپاندنی جۆرێک لە گەمارۆ بەسەر بەغدا دادەڕێژن، وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر بەو سزایانەی کە پێشبینی دەکرێت لەلایەن ئەمریکاوە بخرێنە سەر ئێران و پێیان وایە ئەم هەڕەشانە دوو ڕەهەندی سەرەکی لێدەکەوێتەوە ئەوانیش:
- ئاستی ئابووری
هەڕەشەی ڕێگریکردن لە هەناردەکردنی نەوتی عێراق لە ڕێگەی گەرووی هورمزەوە، کە ئەمەش گورزێکی گەورە لە ئابووریی عێراق دەدات، بەتایبەتی کە پێداویستییەکانی مووچەی مانگانەی وڵاتەکە دەگاتە نزیکەی 8 تریلیۆن دینار.
- ئاستی سەربازی و وەبەرهێنان
لەدوایین سەردانەکەی عەلی زەیدی سەرۆک وەزیرانی عێراق بۆ ئەمریکا و واژۆکردنی ڕێککەوتنێک لەگەڵ ئیدارەی ترەمپ، کە ڕێگە بە هاتنی کۆمپانیا بیانییەکان دەدات لەبەرامبەر کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق، هەڕەشەی راستەوخۆی گروپە چەکدارەکان بۆ سەر ئەو کۆمپانیا و وەبەرهێنانە بیانییانە زیادیکردوە و ئەو گروپە چەکدارانە پێیان وایە تەنیا یەک موشەک دەتوانێت ببێتە هۆی هەڵهاتنی ئەوە کۆمپانیا بیانییانە لە ناوچەکەدا.
ئاستەنگەکانی بەردەم هەڵمەتی چەک داماڵین
لە کاتێکدا حکومەتی عێراق وادەی 30 ئەیلوولی ئەمساڵی دیاریکردبوو بۆ کۆنتڕۆڵکردنی چەکی دەرەوەی دامەزراوە فەرمییەکان، کە یەکێکە لە سەرەکیترین داواکارییەکانی ئیدارەکەی ترەمپ، بەڵام لە ئێستادا جێبەجێکردنی ئەم هەنگاوە ڕووبەڕووی چەندین ئاستەنگ بووەتەوە وەک:
ڕەتکردنەوەی رادەستکردنی چەک
بەشێک لە گرووپە چەکدارەکانی وەک کەتائیب سەیدولشوهەدا و بزووتنەوەی نوجەبا بە توندی پلانی ڕادەستکردنی چەک بە دەوڵەت ڕەتدەکەنەوە و پاساویان هێناوەتەوە و دەڵێن، چەکەکانیان بۆ ڕوبەڕوبوونەوەی هەژموونی ئەمریکایە، نەوەک بەئامانجگرتنی سەروەرییەکانی خاکی عێراق.
پاشەکشەی پاڵپشتییەکان
بەهۆی هەڕەشە و هێرشەکانی ئەم دواییە، هەندێک لە سەرکردە سیاسییەکانی عێراق کە پێشتر پاڵپشتییان لە جێبەجێکردنی پرۆسەی داماڵینی چەکی گرووپە چەکدارەکان دەکرد، ئێستا پاشەکشەیان کردووە و داوای کاتی زیاتر دەکەن بۆ گفتوگۆکردن.
ڕۆڵی ئێران لە گۆڕینی هاوکێشەکان
شیکەرەوەکان پێیان وایە، تاران ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە ئاراستەکردنی ڕووداوەکاندا. سەردانە نهێنییەکانی ئەم دواییەی بەرپرسە باڵاکانی ئێران لەوانە ئیسماعیل قائانی فەرماندەی فەیلەقی قودس ومحەمەد باقر قالیباف سەرۆکی پەرلەمانی ئێران بۆ بەغدا، کاریگەریی ڕاستەوخۆی هەبووە لەسەر کەمکردنەوەی فشارەکان بۆ سەر گرووپە چەکدارەکان، بەپێی زانیارییەکان قائانی لەم سەردانەی گڵۆپی سەوزی بۆ دووبارە بڵاوەپێکردنەوەی گروپە چەکدارەکان لە ناوچەکە هەڵکردوە، وەک ئاماژەیەک بۆ ڕەتکردنەوەی رادەستکردنی چەک بە دەوڵەت.
مەترسی سەرهەڵدانی شەڕی ناوخۆ
سەرەڕای پێداگرییەکان بۆ مانەوە لە ناوچەکە و پاراستنی پێگە و هەژموون و خۆئامادەکردن بۆ هەر حاڵەتێکی نەخوازراو، ئێران نایەوێت ڕوبەڕوبوونەوەی چەکداری لەنێوان لایەنە شیعەکانی ناو حکومەت و چەکدارەکانی ڕووبدات، چونکە دەبێتە هۆی تێکچوونی سیستەمی سیاسی ناوچەکە و ئەگەری دروستبوونی شەڕی ناوخۆیی دەبێت.
پێشنیازی جێگرەوە
لەگەڵ بەردەوامیی فشارەکانی ئیدارەی ترەمپ و حکومەتەکەی عەلی زەیدی، بۆ چەک داماڵێنی گروپە چەکدارەکان، ئێران بەردەوامە لەدۆزینەوەی چارەسەرێکی جێگرەوە، کە ڕێگە بە مانەوە و بەردەوامیی هەژموونەکانی لە عێراق بدات، هەربۆیە پێشنیازی عەمبارکردنی چەکی لەبری ڕادەستکردنی چەکەکان بە دەوڵەت خستوەتەڕوو.
سیناریۆ و چارەسەرە پێشنیازکراوەکان
لەبەردەم ئەم قەیرانەدا، حکومەتی عێراق ڕووبەڕووی دوو سیناریۆی سەرەکی دەبێتەوە ئەوانیش بریتین لە:
پێکدادانی چەکداری
یەکێک لە دیارترین بژاردەکان لە گۆڕەپانی سیاسی ئێستای عێراقدا پێکدادانی چەکدارییە، ئەو سیناریۆی هەموو لایەنەکان هەوڵی دوورکەوتنەوەی لێدەدەن، چونکە زۆرینە پێیان وایە وڵات دەخاتە بەردەم دۆخێکی ناجێگیری قووڵەوە.
بەکارهێنانی دۆسیەی گەندەڵی وەک کارتی فشار
بەپێی شیکارییەکان، حکومەتی عێراقی دەتوانێت دۆسیەکانی گەندەڵی دژی سەرکردەی ئەم گرووپانە یان باڵە سیاسییەکانیان بەکاربهێنێت وەک ئامرازێکی فشار بۆ ناچارکردنیان بە چەک داماڵین بەبێ بەکارهێنانی هێزی سەربازی.
هەڵوێستی حکومەت
حەیدەر عەبوودی، وتەبێژ حکومەتی عێراق ڕایگەیاند، کە حکومەت پێداگرە لەسەر ئەوەی بەپێی یاسا مامەڵە لەگەڵ هەر لایەن و گرووپێک بکات کە ڕێگری دەکات لە پرۆسەی ڕادەستکردنی چەک بە دەوڵەت یان ڕەتیدەکاتەوە. وتیشی: مامەڵەکردنی دروستی حکومەت لەگەڵ ئەم پرسەدا توانیویەتی عێراق لە چەندین لێکەوتەی مەترسیدار ڕزگار بکات.
پاراستنی دەسەڵاتی دادوەری و سەروەریی یاسا
سەبارەت بە دۆسیەی دادگاکان و دەسەڵاتی دادوەری، حەیدەر عەبوودی ئاماژەی بەوەکرد، هەڕەشەکانی سەر دەسەڵاتی دادوەری، دیارترینیان پلانی بە ئامانجگرتنی فایەق زەیدان سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای دادوەری بوو، ئاشکراشی کرد، پرسەکە هێشتا لە قۆناغی لێکۆڵینەوە و وردبینیدان لەلایەن لایەنە پەیوەندیدارەکانەوە و پشتڕاست نەکراونەتەوە.
مەترسیی گۆشەگیریی نێودەوڵەتی
وتەبێژی حکومەتی عێراق ئاشکرای کرد، بەهۆی چارەسەرنەکردنی دۆسیەی ڕادەستکردنی چەکی گرووپە چەکدارەکان بەدەوڵەت، عێراق لە لێواری ئەوەدا بوو ڕووبەڕووی گۆشەگیرییەکی نێودەوڵەتی ببێتەوە، جەختی لەوەش کردەوە، ئامانجی سەرەکی بڕیارەکانی ئەم دواییەی حکومەت، پاراستنی وڵات و هاووڵاتییانی بوو لە لێکەوتی خراپ و قەیرانی گەورەتر.