ڤیژن پرێس
عێراق و وڵاتانی ناوچەکە، هەنگاوەکانیان بۆ راکێشان و فراوانکردنی هێڵەکانی گواستنەوەی وشکانیی نەوت خێراتر کردووە، بۆ خۆدەربازکردن لە تێپەڕین بە گەرووی هورمز و کەمکردنەوەی مەترسییەکان لەسەر هەناردەی نەوتەکەیان، لە ئەگەری بەردەوامبوونی ناکۆکییەکانی ئێران و ئەمریکا لەسەر هورمز و گواستنەوەی دەریایی.
لە بەردەوامیی قەیرانی گواستنەوەی دەریایی لە گەرووی هورمز بەهۆی شەڕ و ناکۆکییەکانی نێوان ئێران و ئەمریکا، هەوڵی وڵاتانی عەرەبی بۆ پشتبەستن بە شەش هێڵی گواستنەوەی نەوت زیادی کردووە، لە پێناو مسۆگەرکردنی هەناردەکردنی نەوتەکەیان دوور لەو رێڕەوە، بەشێکیان ئێستا لە کاردان و ژمارەیەکیشیان لە قۆناغی پلاندانان و پەرەپێداندان.
بەپێی راپۆرتێکی ناوەندی توێژینەوەی ووزە(وحدة أبحاث الطاقة) کە بارەگای سەرەکیی لە واشنتۆنە، بەپێی راپۆرتی رۆژنامەی (شەرقولئەوسەت)ـی لەندەنی، لە ئێستادا ناوچەکە خاوەنی سێ هێڵی کارایە، بۆ هەناردەکردنی نەوت دوور لە گەرووی هورمز، ئەوانیش بریتیین لە:
کەرکووک - جەیهان
ئەم هێڵە بە درێژایی 970 کیلۆمەتر کێڵگەکانی کەرکوک و هەرێمی کوردستان بە بەندەری جەیهانی تورکی لە دەریای ناوەڕاست دەبەستێتەوە. سەرەڕای پۆلێنکردنی لە ناو رێڕەوە جێگرەوەکانی گەرووی هورمزدا، بەڵام تەنیا بۆ گواستنەوەی نەوتی کێڵگەکانی هەرێمی کوردستان و بەشێکی کەرکوک تەرخان کراوە، ئەوەش تەنیا 10٪ـی هەناردەی نەوتی عێراق پێکدەهێنێت.
ئەوپەڕی توانای هەناردەکردنی هێڵەکە، کە لە دوو بۆری سەرەکیی پێکهاتووە دەگاتە 1.5ملیۆن بەرمیل لە رۆژێکدا، لەکاتێکدا توانای کارپێکردنی گەیشتبوو بە 500 هەزار بەرمیل لە رۆژێکدا، پێش راگرتنی هێڵەکە لە 2023، بەهۆی بڕیارێکی نێودەوڵەتییەوە، کە لەلایەن دادگای ناوبژیوانی پاریسەوە دەرچوو و تورکیای پابەندکرد بە پێدانی بڕی 1.5 ملیار دۆلار قەرەبوو بە بەغدا، بەهۆی هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی کوردستانەوە.
رێککەوتنی نوێی عێراق و تورکیا
لە سەرەتای ئابی 2026، عێراق و تورکیا رێککەوتنێکی نوێیان واژۆکرد بۆ درێژکردنەوەی کارپێکردنی هێڵی کەرکوک -جەیهان، بۆ ماوەی ساڵێک، لەگەڵ بەرزکردنەوەی ئاستی هەناردەکردنی بۆ 750 هەزار بەرمیل نەوت لە رۆژێکدا، وەک ئامادەکارییەک بۆ رێککەوتنێکی نوێ، کە ئامانج لێی گەیشتنە بە توانای تەواوی خۆی ئەویش هەناردەکردنی 1.5 ملیۆن بەرمیل نەوتە لە رۆژێکدا.
پرۆژەی کەرکوک - بانیاس
لەگەڵ بەرزبوونەوەی گرژییەکانی نێوان ئێران و ئەمریکا و بەردەوامیی داخستنی گەرووی هورمز، بەوپێیەی تاكە دەرچەیە بۆ عێراق و كوێت و بەحرێن و قەتەر، بۆ هەناردەکردنی نەوت لە رێڕەوی دەریاییەوە، حکومەتی عێراق بە سەرۆکایەتی عەلی زەیدی، هەوڵی زیندووکردنەوەی هێڵی کەرکوک - بانیاس دەدات کە لە ساڵی 2003ـەوە لەکارکەوتووە.
ئەم رێڕەوە پێشنیازکراوە، درێژییەکەی 1520 کیلۆمەترە و لە کێڵگەکانی بەسرە و حەدیسەوە دەست پێدەکات و درێژ دەبێتەوە بۆ بەندەری بانیاسی سوریا لە دەریای ناوەڕاست، لەگەڵ ئەگەری بەستنەوەی بە تورکیاوە.
فرەجۆرکردنی رێڕەوەکانی نەوت
بۆ فراوانکردن و هەمەجۆرکردنی رێڕەوەکانی هەناردەکردنی نەوت و خۆپاراستن لە قەیرانەکانی گەرووی هورمز، حکومەتی عێراق بڕیارداوە بە خێراکردن و تەواوکردنی پرۆژەی هێڵی بۆریی نەوتی ستراتیجی، کە لە بەسرەی باشوورەوە درێژ دەبێتەوە بۆ فیشخابوور لە هەرێمی کوردستان و لە حەدیسەی لە پارێزگای ئەنبارەوە بۆ بەنداوی بانیاسی سوریا.
ئامانجی بەغدا
عەلی زەیدی سەرۆک وەزیران جەختی کردوەتەوە، پرۆژەی هێڵی بۆریی هەناردەکردنی نەوتی خاو بایەخێکی ستراتیجی گەورەی بۆ عێراق دەبێت، چونکە هەمەجۆرکردنی رێڕەوەکانی هەناردەکردن دابین دەکات و توانای هەناردەکردن بەهێزتر دەکات، خزمەت بە بەرژەوەندییە ئابوورییەکان و گەشەپێدانی عێراق دەکات لە ئێستا و داهاتوودا.
تێچووی دارایی و ماوەی جێبەجێکردن
بەپێی زانیاریی سەرچاوە ئاگادارەکان کە لە 17ـی ئابی 2026 بڵاوکراونەتەوە، جێبەجێکردن و دروستکردنی ئەم هێڵە نوێیەی نەوت بۆ گەیشتن بە دەریای ناوەڕاست لە رێگەی سوریاوە، پێویستی بە چوار ساڵ کارکردن و تێچووی 15ملیار دۆلارە.
بایەخی پرۆژەکە
سەرۆک وەزیرانی عێراق، داوای لە وەزارەتی نەوت کردووە، کارئاسانی و پێداویستییەکان بۆ کارکردنی کۆمپانیا جێبەجێکارەکان دابین بکات، بۆ ئەوەی پرۆژەکە بەپێی پێوەرە دیاریکراوەکان جێبەجێبکرێت، هەرچەندە تائێستا هیچ وردەکارییەک، یان نەخشە و خشتەیەکی بۆ دیاری نەکراوە.
کاریگەریی هورمز لەسەر عێراق
عێراق یەکێکە لە گەورەترین بەرهەمهێنەر و هەناردەکارانی نەوت لە جیهاندا، یەدەگی نەوتی بە نزیکەی145 ملیار بەرمیل دەخەمڵێنرێت، بەڵام بەهۆی جەنگی ناوچەکەوە، بەرهەمی نەوتی بە رێژەی نزیکەی 60% کەمیکردووە و بە یەکێک لەو وڵاتانە دادەنرێت کە زۆرترین زیانی بەرکەوتووە بەهۆی داخستنی گەرووی هورمزەوە.
داتاکانی سۆمۆ
داتاکانی کۆمپانیای بە بازاڕکردنی نەوتی عێراق (سومۆ) دەریدەخەن، پێش هەڵگیرسانی جەنگی ئێران و ئەمریکا و داخستنی گەرووی هورمز، عێراق رۆژانە نزیکەی 3.6 ملیۆن بەرمیل نەوتی هەناردە کردووە، زۆرینەی لە رێگەی بەندەرەکانی بەسرەوە بووە لەسەر ئاوی کەنداو، پێش ئەوەی ئاستی هەناردەکردنی لە رێگەی هورمزەوە لە مانگی تەمموزدا بۆ 35.5 ملیۆن بەرمیل نەوت دابەزێت، کە تێکڕا دەگاتە 1.1 ملیۆن بەرمیل نەوتی رۆژانە و بەوەش دوو لەسەر سێی هەناردەی نەوتی لەدەستداوە.
رۆژهەڵات - رۆژئاوای سعوودیە
لەگەڵ پەرەسەندنی گرژییەکانی نێوان ئێران و ئەمریکا لە کۆتایی شوباتی 2026، کە بووە هۆی داخستنی گەرووی هورمز وەک گەورەترین و چالاکترین رێڕەوی بازرگانیی و گواستنەوەی دەریایی جیهانی، گورزێکی گەورەی ئابووریی بەر وڵاتانی جیهان کەوت، بەتایبەتی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەو هۆیەوە ئەم هێڵە رۆڵێکی دیاری بینیوە، بۆ تێپەڕاندنی قەیرانی رێڕەوی دەریایی هورمز.
هێڵی پترۆلاین
هێڵە جێگرەوەکەی سعوودیە کە ناوی پترۆلاینە، لە هەشتاکانی سەدەی رابردووەوە درووستکراوە، وەک خۆپارێزییەک لەبەرامبەر پەککەوتنی هاتوچۆی دەریایی لە گەرووی هورمز.
ئەم بۆرییە خاوەندارێتییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ کۆمپانیای ئارامکۆ، بە درێژیی هەزار و 200 کیلۆمەتر، کێڵگەکانی نەوت لە ناوی بەقیق لە رۆژهەڵاتی سعوودیە بە بەندەری یەنبع لە رۆژئاوای سعوودیە و دەریای سوورەوە دەبەستێتەوە، توانای هەناردەکردنی 7 ملیۆن بەرمیل نەوتی هەیە لە رۆژێکدا.
گرنگیی هێڵەکە
ریاز لە رێگەی ئەم هێڵەوە سەرکەوتوو بووە لە ئاراستەکردنی بەشێکی گەورەی هەناردەی نەوتی وڵاتەکەی بەرەو بازاڕەکانی ئاسیا دوور لە گەرووی هورمز، بە جۆرێک داتاکانی بەدواداچوونی کەشتییەکان کە لەلایەن ئاژانسی بلومبێرگەوە بڵاوکراونەتەوە، نیشانی دەدەن هەناردەکردن لە رێگەی بەندەری یەنبعەوە لە 5ـی ئازاری 2026، لە 700 هەزار بەرمیل نەوتەوە بەرز بووەتەوە بۆ 3.4 ملیۆن بەرمیل نەوت لە رۆژێکدا، پێش ئەوەی لە 20ـی هەمان مانگدا بگاتە 4.1 ملیۆن بەرمیل نەوت لە رۆژێکدا.
بە گشتی، سعوودیە توانیویتی لە ماوەی حەوت مانگی یەکەمی ئەمساڵدا، تیکڕای هەناردەکردنی نەوتی لە سەرووی پێنچ ملیۆن بەرمیل لە رۆژێکدا بپارێزێت.
حەبشان - فوجێرەی ئیماراتی
هێڵی بۆریی حەبشان – فوجێرە (ADCOP)، لە ماوەی ساڵانی 2008 بۆ 2012 بۆ خۆپاراستن لە ئاڵۆزییەکانی رێڕەوی دەریایی لە گەرووی هورمز، لەلایەن ئیماراتەوە درووستکراوە.
ئەم هێڵە درێژییەکەی 370 کیلۆمەترە، کێڵگە وشکانییەکانی ئەبووزەبی بە بەندەری فوجێرە لە کەنداوی عومانەوە دەبەستێتەوە، توانای هەناردەکردنی 1.5 بۆ 1.8 ملیۆن بەرمیل نەوتی هەیە لە رۆژێکدا، ئەمەش رێگە دەدات بە گواستنەوەی زیاتر لە نیوەی هەناردەی ئەبووزەبی، کە نزیکەی 3.5 ملیۆن بەرمیل نەوتە بە شێوەیەکی راستەوخۆ بۆ زەریای هیندی.
رۆژئاوا - رۆژهەڵاتی ئیماراتی
پرۆژەیەکی نوێیە، بۆ جێگرتنەوەی گەرووی هورمز و بەرزکردنەوەی رێژەی هەناردەکردنی نەوتی ئیمارات، توانای هەناردەکردنی دەگاتە 1.5 ملیۆن بەرمیل لە رۆژێکدا، پێشبینی دەکرێت تا کۆتایی 2027 تەواو بکرێت، کێڵگەکانی رۆژئاوا بە رۆژهەڵات دەبەستێتەوە، بە هێڵی دووەمی حەبشان- فوجێرە ناو دەبرێت، درێژییەکەی 520 کیلۆمەترە، توانای هەناردەکردن لە بەندەری فوجێرە لە 1.8 بۆ 3.6ملیۆن بەرمیل نەوت لە رۆژێکدا بەرزدەکاتەوە.
هێڵی رەئس مەرکەزی عومان
تۆڕێکی سەرەکی و گواستنەوەی ناوخۆییە، درێژییەکەی لە نێوان 400 بۆ 440 کیلۆمەترە، کێڵگەکانی ناوخۆی وڵاتەکە بە بەندەری عومان دەبەستێتەوە، نەوتەکەی بەرەو زەریای هیندی هەناردە دەکات بەبێ تێپەڕبوون بە گەرووی هورمز، توانای هەناردەکردنی 700 هەزار بەرمیل نەوتی هەیە لە رۆژێکدا.